جرم ربا در قانون مجازات اسلامی؛ شرایط تحقق، مجازات و استثنای اضطرار ربا دهنده

طبق ماده ۵۹۵ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات)، هرگونه توافق بین دو یا چند نفر در قالب هر نوع قراردادی اعم از قرض، صلح و امثال آن‌ها، که به موجب آن مالی پرداخت شود مشروط بر اینکه اضافه بر آن مال (از همان جنس یا پول) دریافت گردد، ربا محسوب می‌شود. در جرم ربا، هم ربادهنده و هم رباگیرنده مجرم شناخته شده و محکوم به مجازات خواهند شد. مجازات مقرر برای این جرم شامل سه ماه تا سه سال حبس، تا ۷۴ ضربه شلاق، رد مال به صاحب آن و جزای نقدی معادل مال مورد ربا است. شایان ذکر است چنانچه ربادهنده بتواند اثبات کند که در شرایط اضطرار (مضطر) اقدام به این کار کرده است، دادگاه می‌تواند او را از مجازات معاف نماید.